Discours
Met dank aan Evelien en Gerard. In het bijzonder Gerard die in afzondering leeft.
Spring hier naar de de bronteksten.
Inleiding
De Master Incapable (meester in onbekwaamheid) is een Chinese serie verhalen geschreven in 887 nChr, toen de Tang-dynastie (618-907) haar laatste adem uitblies. De onbekende auteur, een voormalig overheidsfunctionaris die nu als kluizenaar leeft, is getuige van burgeroorlogen, wijdverspreide armoede en ongebreideld sociaal onrecht, en probeert te verklaren waarom de mensheid in een staat van totale chaos lijkt te vervallen. De kern van Master Incapable is zijn visie dat de mensheid zich heeft afgekeerd van de natuurlijke wereld, wat als oorzaak heeft de abnormale wildgroei van het intellect. Zijn kritiek is even radicaal als die in de zogenaamde ′primitivistische′ hoofdstukken van de taoïstische klassieker Zhuangzi, waarin beschaving wordt beschouwd als een ziekte die wordt verspreid door een intellectuele en maatschappelijke elite, ′zij die zich wijzen noemen′. Hij betoogt dat de uitweg uit de benarde situatie van de mensheid ligt in het ontmantelen van conventionele wijsheid en niet toe te geven aan verlangens en planmatig handelen (actie), om zo de weg terug te vinden naar natuurlijkheid en moeiteloos handelen (actie).
Het taoïsme maakt de actie tot basis van leven; ik maak ′actie′ tot het analyse–instrument voor mijn grappen en verhaaltjes: begin, actie–reactie;reactie–actie, slot. Terecht dus, omdat je zo een parallel maakt tussen het leven op dit onderaardse en de verhalen die over dit leven vallen te vertellen. Je zou kunnen zeggen dat door ′actie/handelen′ als uitgangspunt te nemen voor analyse, je het ook als maat kunt nemen om de ruimte, die er aan het handelen in het dagelijks leven wordt toegestaan te ′meten′. Als de tijden bar zijn, dan is er weinig ruimte om het handelen heen, de beslissing moet snel in een fractie van een seconde worden genomen. In tijden van welvaart kan men terugleunen en reflecteren, er bestaat ruimte om te bedenken welke weg te nemen. Je zou uit dit verhaal over Sun Deng en Xi Kang uit Master Incapable kunnen opmaken dat het geschreven is in barre tijden.
(1) Xi Kang (223–262 nChr) was een Chinese componist, schrijver, filosoof en dichter in de tijd van de Drie Koningrijken in China van 220-280 nChr. Hij maakte deel uit van de Zeven Wijzen van de Bamboe–grot. Alle zeven zijn historische figuren, maar hoe goed ze elkaar kenden is onduidelijk. Ze leefden teruggetrokken, omdat zij met hun kritiek op de politieke leiders van die tijd, hun leven waagden. De politieke leiders in zijn tijd baseerden zich op de strakke regels van het confucianisme dat hun vrijheid om zich te uiten aan banden legden. Xi Kang nam een bestuurlijke functie aan, maar verveelde zich stierlijk. Toen bij de wisseling van de macht hem opnieuw een baan werd aangeboden, weigerde hij die baan. Hoe het verder afloopt wordt uit het gesprek met Sun Deng duidelijk.
(2) Sun Deng (230–260 nChr) was een kluizenaar (heremiet). Hij was een volger van de Tao (Dao: zie Chinees teken op het blog), de Weg. De techniek waarmee hij in trance raakte, heet “transcendentaal fluiten”. Door te fluiten kon hij met buitenaardse wezens communiceren, net zoals Salomon de taal van de vogels verstond. Sun Deng was zich ervan bewust dat veel van wat hij ervoer, niet in woorden is uit te drukken, onzegbaar was: Ineffability. Dit valt uit het gesprek dat hij met Xi Kang heeft eigenlijk niet op te maken. Of toch?
(3) In dit gesprek is sprake van een berg Sumen. Ik vraag me af of hier berg Sumeru is bedoeld die in de (Indisch–Boeddhistische) Humorale Theorie volgens Akira Sadakata een centrale rol speelt. In de uitleg bij zijn tekening van de Boeddhistische kosmologie is Mont Sumeru, de berg Sumeru, de spil waar alles omdraait. Hier zien we terug dat bergen in religies een grote rol spelen. Volgens Akira Sadakata, zou het een berg in het noorden van India kunnen zijn in de Himalaya.
(4) De Gans speelt ook een rol in de Griekse literatuur, namelijk als scheldwoord voor de godin Hera: zie: Klassieke Humor (naar beneden scrollen!).
(5) In het Engels staat er “realization” wat letterlijk betekent “verwerkelijking”. Het begrip is vooral uit het productieproces bekend als realisatie, een anglicisme. In het productieproces duidt het zoiets aan als het malen van graan tot meel in een molen. Opvallend is het mechanisch gehalte waarmee het voortwentelen van de tijd wordt voorgesteld! Ik heb het misschien ten onrechte vertaald met “verwerking” om ook de individuele kant van het gebeuren in dit proces mee te nemen. Tenslotte worden we niet alleen door ons lot bepaald.
(6) In het Engels staat hier “Void and Nullity”, wat moeilijk in het Nederlands is te vertalen. Ik heb het vertaald met “Leegte en Niets”, waarbij “leegte” refereert aan de meditatie–methode in het taoïsme. Hierbij probeer je je geest leeg te maken van alle overtollige gedachtes. Zie hiervoor ook het hoofdstuk Interpretatie op de website Klassieke Humor.
En “niets” refereert aan de wiskunde, waarin het cijfer nul het begin is van alle natuurlijke getallen. Ik stel me dit voor als de twee symbolen op een mobiel. Het getal 0 spreekt voor zich: de nul geeft de grens aan van alle mogelijkheden. Leegte is het symbool op de mobiel
dat aangeeft dat je twee activiteiten op de mobiel tegelijkertijd kunt doen, bijv. bellen en een datum opzoeken. Het geeft aan dat je de leegte kunt transformeren door activiteiten. De uitspraak “tussen Leegte en Niets strekt zich Iets oneindigs uit” betekent dan, dat er Iets bestaat dat onzichtbaar is en toch zo oneindig groot dat je het tijdens het mediteren kunt ervaren (en raadplegen?). Daar moeten je activiteiten op worden afgestemd.
(7) Het is duidelijk dat hier verwezen wordt naar de sterrenhemel ′s nachts maar ook overdag. Je ziet de sterren van plaats veranderen, en ook de zon maakt een voorspelbare baan langs de hemel. Toch wordt hier ook gezinspeeld op de verborgen regels en wetten die het confucianisme geformuleerd weet in en aan de hemel. De regels bestaan en zijn niet door een godheid aan de mensen opgelegd. Voor Sun Deng is dat niet hetzelfde als astrologie, terwijl Xi Kang het wel zo opvat, denk ik.
(8) De Oude Langoren zijn: ezels, hazen, konijnen, maar ook apen en dwazen.
(9) Volmaakte deugd is de kernwaarde van het confucianisme.
(10) Zie noot 58 in deel twee van de Chinese tekst. Vertaling: Shan Juyuan is Shan Tao, een vriend van Xi Kang. Shan Tao maakt net als Xi Kang deel uit van de Zeven Wijzen van de Bamboe–grot (zie noot 1, hierboven). Toen Shan Tao Xi Kang wilde aanbevelen voor een kantoorbaan, schreef een geïrriteerde Kang hem om te verklaren waarom hij de baan niet accepteerde. Deze brief is vertaald door J.R. Hightower in Birch 1965, 162–166.
(11) Volgens Jan De Meyer leefde Sun Kang in een kuil in de grond en maakte hij zijn eigen kleding. Xi Kang leefde in of dichtbij een grot, zoals ook nu nog in China heremieten in grotten wonen. Een ding wil ik hierover kwijt: waarschijnlijk zijn zowel het gat in de grond als de grotten zo diep dat zij in de winter een temperatuur kennen rond 0 graden. Dat is een stuk aangenamer dan de temperatuur buiten, die kan dalen tot -30 of meer.
Dit verhaal heeft veel overeenkomst met de vele verhalen die verteld worden over de identiteitscrisis, waarin iemand kan belanden door op een vreemde plaats te slapen en wakker te worden. Zo is er de Perzische variant die waarschijnlijk model heeft gestaan voor Het verhaal van de Baljuw van Chaucer. Ook Boccaccio heeft zijn variatie op dit verhaal: Pinuccio, Negende dag, zesde verhaal. Let hierbij ook op de uitleg, die ik van dit verhaal geef, omdat het het verhaal in het kader plaatst van de Chinese vertelling! In de Salomon–categorie op de website Klassieke Humor staat ook een variant van deze identiteitscrisis (Wie ben ik?), wat het verhaal in een bijzonder daglicht plaatst, omdat het in deze categorie valt. Er is blijkbaar niet alleen sprake van een identiteitscrisis, maar ook sprake van ultieme rechtspraak om te beoordelen hoe men heeft geleefd en hoe men zou moeten leven.
De originele teksten.
Master Incapable
(20).....
(21).......
