Discours

Met dank aan Evelien en Gerard. In het bijzonder Gerard die in afzondering leeft.

Spring hier naar de de bronteksten.

         

Inleiding

Zo eenvoudig als dit verhaaltje er ook uit mag zien, deste verwonderlijker is het dat erachter een hele wereldvisie schuil gaat die niet alleen van de onze, maar ook van de Chinezen van vandaag hemelsbreed verschilt. Het verhaal komt uit de tijd (887 nChr) dat de medische opvattingen nog teruggingen op de Humorale Theorie. De Chinese variant hierop roept veel vragen op als je die vergelijkt met mijn reconstructie tot nu toe. Hier kom ik later in dit stuk nog op terug.

Allereerst, hoe verwijst dit verhaaltje naar die klassieke theorie? In het verhaal worden “geest” en “hart” met elkaar verbonden tot één instantie “geest–hart”. “Geest” en “hart” komen in mijn reconstructie van de Humorale Theorie voor als twee van de vele knooppunten in een lichaam, waar de kwalitatieve balans van de humorale sappen tot stand komt om bijvoorbeeld de fysieke gezondheid van een mens te reguleren. Ze komen in de Humorale Theorie gescheiden in verschillende categorieën voor. In dit verhaal van Meester Onbekwaam (master incapable) wordt ervan volgens de Humorale Theorie een onmogelijke combinatie gemaakt. —Overigens is het op deze manier verzinnen van steeds nieuwe woorden in de wetenschap van nu een geliefde bezigheid.— Alleen op grond van deze theoretische kennis van de Humorale Theorie kan Meester Onbekwaam (Wunengzi) weten dat deze combinatie onmogelijk is. Het verhaal is dus niet alleen gedeeltelijk een woordgrap omdat er een verzonnen orgaan in voorkomt, maar ook kritiek op het categorizeren en praktizeren van de Humorale Theorie. Dat was dan het verband van de ons vreemde wereldvisie met dit verhaaltje uit de Chinese Oudheid.

De kennismaking met de Chinese variant (Wuxing) van de Humorale Theorie was voor mij zowel verontrustend als verrassend. Verontrustend, omdat de Chinezen uitgaan van 5 elementen en ik in mijn tabel slechts plaats maak voor 4 elementen. —Ik kan nu al wel verklappen dat, als je goed oplet, je ziet dat ook de Chinezen 4 elementen hanteren en niet 5. — Verrassend, omdat in de Chinese variant de bewegelijkheid van het gehele systeem centraal staat. Dit had ik ook verondersteld in mijn reconstructie zonder dat daar veel bewijs voor was. Nu maakten de klassieke Chinezen met hun woordje “wu” in een klap duidelijk dat in de bewegelijkheid van het systeem de kern school van de humorale Theorie, precies zoals ik had veondersteld. Bovendien maakte het duidelijk dat er een verband is met introspectie en meditatie om tot een diagnose te komen.

Naar aanleiding van deze vondst en de uitgebreide beschrijving van alchemie op het eind van de Canterbury Tales van Chaucer (doorscrollen naar het einde) zal ik binnenkort mijn reconstructie van de Humorale Theorie moeten bijstellen. Dat ga ik niet nu doen. Hier buigen we ons over de “koan” uit het Chinese boeddhisme.

         

(1) De vertaling van de Wunengzi (Nietskunner/Master Incapable/Meester Onbekwaam) door Jan de Meijer is een meesterwerk. Mijn vertaling van de titel berust op de Engelse titel “Master Incapable”. Jan de Meijer vertaalt vanuit het Chinees de titel met “Nietskunner”. Ik heb de Nederlandse versie van Master Incapable besteld en vraag me af of er nog meer verschillen tussen mijn en zijn vertaling zitten.

Ik ben niet erg enthousiast over de vertaling van “Master Incapable” met “Nietskunner” om de volgende reden. Ik ga op het Engels af –nogmaals ik ken geen Chinees– en loop dan tegen het probleem aan dat “incapable” “onbekwaam, onbevoegd, niet mogen, niet in staat om” betekent. Alleen de laatste betekenis zou aanleiding kunnen zijn om tot de vertaling “Nietskunner” te komen. Ik denk dat Jan de Meijer dit een mooie vondst vond en zoals dat met darlings gaat waarvan je alleen met veel moeite afscheid kunt nemen, kon hij het niet laten “Nietskunner” als vertaling te handhaven. En misschien deed “incapable” hem ook wel erg denken aan het Nederlandse en Franse incapabel⁄incapable. In het Engels heeft het echter een net iets andere betekenis.

In het Engels gaat het om het zich ergens niet in hebben bekwaamd, ergens niet toe zijn bevoegd. Het gaat er niet om dat hij bij voorbaat ongeschikt is voor iets, een nietskunner, maar dat hij niet geleerd heeft om een bepaalde taak op zich te nemen. Misschien niet gewild heeft een bepaalde taak op zich te nemen! “Incapable” wordt in het Engels geassocieerd met het afwijzen van de bestaande orde. Iemand wordt beoordeeld ongeschikt te zijn voor een bepaalde taak. Dat is iets anders als een nietskunner. Het is niet de persoon zelf, de nietskunner, die iets niet kan, maar zijn omgeving heeft over hem geoordeeld dat hij het niet kan.

Een nietskunner kan iets niet, omdat hij dom is of onhandig. Dat vindt hij zelf en mét hem zijn omgeving. Iemand die onbekwaam is, wordt dat door een ander gevonden, en daarná vindt de persoon zelf dat ook. Deze verhaaltjes gaan erover dat men iets niet wil doen en dat anderen ze daarom onbekwaam vinden. Ze gaan over hoogbegaafde mensen, die om die reden niet in het gareel lopen. Daarom vind ik de vertaling Meester Onbekwaam beter bij de inhoud passen dan nietskunner.

Nu ken ik geen Chinees. En dat is het probleem. Ik weet dat Master Incapable in het Chinees Wunengzi is, waarbij “wu” staat voor dat wat streeft naar het hoogste (een master). En “nengzi” staat voor “leegte”. Het verschil tussen “niets” en “leegte” heb ik in het commentaar in noot 6 van mijn vorig blog uitgelegd. En ook dit is een reden om “incapable” niet met “niets”(–kunner) te vertalen. Ik kan me bijna niet voorstellen dat “Nietskunner” een juiste vertaling is, maar dat doet niets af aan het geweldige werk dat Jan de Meijer heeft verricht door literatuur uit deze onbekende, roerige periode uit de Chinese geschiedenis te vertalen. Uit eigen ervaring met het vertalen van Arabische fragmenten uit bijv. de Muqadimma van Ibn Khaldoen weet ik, hoe moeilijk vertalen is.

         

(2) Vertaling uit het Engels van noot 13 (Jan de Meijer) bij dit verhaal:‎
“Nergens is het ideaal van meester Onbekwaam om vrij te zijn van ‎opzet (intentionaliteit) zo bondig geformuleerd. Of zoals sommigen het ‎zeggen: geformuleerd op de wijze van een “koan” (zie:koan). Yuzhongzi – het is geen ‎toeval dat zijn naam “meester Onwetendheid” (Master in ignorance) ‎betekent – komt ineens tot de conclusie dat het onmogelijk is aan een ‎hart–geest te lijden als dat orgaan eenvoudigweg niet bestaat. Merk op dat ‎doel en middel samenvallen, want het is door vrij van “geest” te zijn of ‎intentionaliteit dat iemand de vrijheid zonder “geest” (vooropgezet ‎plan, intentionaliteit) te leven kan realiseren. Als meester Onbekwaam ‎in de buurt komt van Chan Boeddhisme (anarchie) dan ligt dat in dit ‎verhaaltje besloten ‎”.

         

De originele teksten.

         

Master Incapable

(20).....